Sinds 15 september 2021 heeft de commissie van het ZonMw-programma Meer Kennis met Minder Dieren (MKMD) een nieuwe voorzitter, Henriëtte Bout. Zij volgt Dick Tommel op die sinds 2012 voorzitter was. Tijdens een bijeenkomst van de MKMD programmacommissie, gaf Dick Tommel het stokje over aan Henriëtte Bout en blikte hij terug op zijn voorzitterschap. Henriëtte Bout nam het stokje in ontvangst en blikte vooruit.

Foto: Sannaz Photography

Henriëtte Bout: een bekende voor de transitie naar proefdiervrije innovaties

In mei van dit jaar werd Henriëtte Bout benaderd door ZonMw-programmamanager Erica van Oort voor de functie van voorzitter van de commissie MKMD. Henriëtte is onder andere adviseur Integriteit voor de gemeente Amsterdam en Programmacoördinator Beroepsethiek en Wetenschapsfilosofie voor Psychobiologie en Biomedische Wetenschappen aan de UvA. In het veld van proefdieronderzoek en de transitie naar proefdiervrije innovatie is ze geen onbekende. ‘Ik had jaren als ethicus in verschillende Dierexperimentencommissies (DEC’s) gezeten en was daarna lid en vicevoorzitter geweest bij het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad)’ vertelt Bout: ‘daar ben ik trekker geweest van het advies ‘Transitie naar proefdiervrij onderzoek’. Een advies waar door iedereen in het veld naar werd gekeken – ook in het buitenland – omdat het van begin af aan de bedoeling was dat we als NCad onze nek zouden gaan uitsteken. We waren ambitieus en wilden de wind die er politiek gezien op dat moment waaide, maximaal proberen te benutten om de transitie naar proefdiervrije innovaties te helpen versnellen.’

Een commissie waar de ambitie vanaf spat

Bout heeft de indruk dat ze voorzitter wordt van een groep waar de ambitie vanaf spat en die hoge eisen stelt aan zichzelf, het programma en de indieners. Bout: ‘Neem alleen al de doelstelling van het programma: ervoor te willen zorgen dat er ‘relevanter en beter gezondheids(zorg) onderzoek voor de mens wordt gedaan. Efficiëntere humane meetmodellen, beter voorspelbare proefdiervrije modellen, nieuwe manieren van veiligheidsbeoordeling zonder proefdieren’; dat zijn de teksten die ik vind in de programmatekst 2021-2024. Bij zo’n club wil ik horen’.

Van 3V naar proefdiervrije innovaties

Afzwaaiend voorzitter Dick Tommel kijkt vooral terug als outsider. Hij had na zijn politieke carrière als 2e Kamerlid en staatssecretaris voor D66 verschillende bestuursfuncties en was voorzitter van de MKMD programmacommissie van 2012 tot 2021. In deze periode zette ZonMw in op het 3V-beleid: Vervanging, Vermindering en Verfijning van dierproeven. Tijdens het voorzitterschap van Dick Tommel maakte het 3V-beleid steeds meer plaats voor de transitie naar proefdiervrije innovaties. Daarbij is het verminderen van het aantal proefdieren belangrijk, maar meer nog het verbeteren van de kwaliteit van onderzoek. Daar waar proefdiervrije innovaties toegepast kunnen worden, zijn de resultaten beter vertaalbaar naar de mens. ‘Dat is beslist een vooruitgang’, zegt Tommel, ‘maar er zullen nog lang proefdieren worden gebruikt en het gevaar bestaat dat de aandacht voor proefdieren naar de achtergrond verschuift.’

Samenwerking met maatschappelijke partners

Naast het financieren van vernieuwend wetenschappelijk onderzoek op dit gebied, was en is één van de doelstellingen om maatschappelijke partners te verbinden aan voor hen relevant 3V-onderzoek. Dat resulteerde onder andere in een verbetering van de rol van de industrie in onderzoekprojecten. Tommel: ‘De verplichting om Nederlandse bedrijven in te schakelen bij onderzoekprojecten leverde problemen op, omdat in ons land geen grote farmaceutische bedrijven zijn gevestigd en beginnende bedrijven veelal andere prioriteiten hebben. Nu is de verplichting genuanceerd en kunnen geïnteresseerde bedrijven in het Create2Solve programma participeren. Daarin zijn de rollen helder verdeeld.’ Ook is hij blij met de constructieve samenwerking met de Stichting Proefdiervrij, als partner in verschillende subsidierondes van MKMD.

Bureaucratie en de rol van de MKMD-programmacommissie

Als outsider moest Tommel ook constateren dat het aanvragen en uitvoeren van gesubsidieerd onderzoek bureaucratisch is en wetenschappers veel tijd kost. ‘Maar’, zegt hij relativerend: ‘dat is natuurlijk de visie van een outsider.’ Daarnaast is de rol van de commissie in de loop van de jaren aangepast. Uit de evaluatie in 2018 bleek dat de commissie ongelukkig was met haar rol bij het opstellen van de programma’s van MKMD. De commissie werd pas aan het eind van het proces ingeschakeld, waardoor er alleen nog ruimte was voor aanpassingen op detailniveau. Het resultaat is dat de commissie nu ook aan het begin van het proces haar ideeën in kan brengen, en daarmee input kan geven voor de richting van het programma en hoe de subsidies besteed worden.

Deskundigheid en gedrevenheid

In de loop van de jaren hebben veel mensen uit verschillende sectoren en wetenschappelijke disciplines hun bijdrage geleverd als lid van de programmacommissie. Uiteraard waren er verschillende wisselingen in de samenstelling van de MKMD-programmacommissie. Zo nam op 15 september ook Cyrille Krul, onder andere  lector Innovative Testing in Life Sciences & Chemistry -Alternatives to Animal testing aan de Hogeschool Utrecht, afscheid als vicevoorzitter en lid van de MKMD programmacommissie. Zij trad in 2012, bij de start van het programma, toe tot de commissie als vicevoorzitter. ‘Ik heb het werk als heel waardevol ervaren, omdat ik mijn expertise op het gebied van toegepast en praktijkgericht onderzoek kon inzetten en ook mijn ervaringen in samenwerken met publieke en private organisaties’ zegt Cyrille Krul. ‘Ik heb gezien dat we met een veel ruimere blik zijn gaan kijken naar wat echt nodig is. Dus niet alleen de ontwikkeling van nieuwe in vitro methoden, maar ook veel meer aandacht hebben voor de haalbaarheid en de veranderingen die nodig zijn in beleid om innovatieve methoden te kunnen implementeren. Daarnaast heb ik de houding van iedereen in de commissie altijd als zeer constructief ervaren. Ja het schuurde soms, maar iedereen had uiteindelijk het zelfde doel voor ogen: meer kennis met minder dieren’.

Het team van het MKMD-programma

Erica van Oort was als senior programmamanager van ZonMw al die jaren de vaste waarde. Zij is recent vertrokken naar het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselvoorziening, de huidige opdrachtgever van MKMD. Ze is sinds augustus 2021 programmamanager van het platform Transitie Proefdiervrije Innovaties (TPI.). Daar blijft ze voor ZonMw een belangrijke aanjager voor de ontwikkeling, acceptatie en implementatie van proefdiervrije innovaties. Martijn Nolte volgt haar op: ‘Dankzij mijn onderzoekservaring met dierproeven, en ook met de ontwikkeling van nieuwe proefdiervrije methodes, heb ik veel begrip voor beide kanten van het biomedisch onderzoeksveld. Ik hoop dan ook dat ik als senior programmamanager van het MKMD-programma een waardevolle bijdrage kan leveren aan de discussies over proefdiervrije innovaties en de transitie waar het veld zich in bevindt.’ Samen met programmamanager Bas de Waard, programmasecretaris Ellis Pieters en clusterassistent Eveline van Rijn zet hij de komende jaren het MKMD-programma verder voort.

Overgave, ambitie en enthousiasme

In haar functie als voorzitter van de MKMD-programmacommissie gaat Henriëtte Bout nauw samenwerken met het MKMD-team van ZonMw: ‘Ik zal de komende maanden nog moeten leren hoe het één en ander in zijn werk gaat’ spreekt Henriëtte uit, ‘maar daar gaan Martijn, zijn team en de commissieleden mij vast goed bij helpen en dan ben ik gauw ‘on the road’. Met die basis kan ik met overgave, ambitie, enthousiasme in mijn rol als voorzitter gaan werken aan onze doelstelling ‘Nederland als voorloper in de internationale transitie naar proefdiervrije innovatie’ maximaal te ondersteunen.’

Meer informatie

originele artikel Foto: MorgueFile

Reageer