16 onderzoeksteams gaan innovatieve samenwerkingen opzetten die bijdragen aan vernieuwing in de wetenschap en de gezondheidszorg voor de langere termijn. Ze ontvangen ieder maximaal 750.000 euro van het programma ZonMw Open Competitie. De onderzoeksgroepen zullen onder andere onderzoek gaan doen naar de genetische factoren van hartspierziekten, betere behandeling van hoornvliesbeschadiging en de ontwikkeling van nieuwe antibiotica tegen tuberculose.

Met het oog op team science is het programma ZonMw Open Competitie specifiek bedoeld voor vernieuwende en grensverleggende combinaties van twee of meer onderzoeksgroepen. De projecten en de teams werden getoetst aan de hand van criteria zoals creatief en baanbrekend onderzoek van hoge kwaliteit en het benutten van kennis voor doorgeleiding en implementatie o.a. door participatie van stakeholders in de brede zin. Daarnaast was de samenstelling van de teams en de synergie tussen de verschillende onderzoekspartners een belangrijk element in de beoordeling. ZonMw past bij steeds meer subsidierondes het narratief CV toe, nu voor het eerst bij de beoordeling van onderzoeksteams. Onderzoekers en onderzoeksgroepen worden, passend bij de vraagstelling en opzet van het onderzoeksproject, beoordeeld op onderzoek, onderwijs, een goede balans tussen individueel talent en team science, wetenschappelijk leiderschap en bijdragen aan Open Science. Deze manier van beoordelen maakt deel uit van het nieuwe Erkennen en Waarderen.

Behalve budget voor personeel en materiele kosten kon ook financiering aangevraagd worden voor kennisbenutting, internationalisering en onderzoeksinfrastructuur. Drie onderzoeksgroepen ontvangen een extra investeringsmodule van max. € 250.000 voor middelgrote infrastructuur.

Dit zijn de 16 projecten:

mTOR deregulatie en GABA-signalering bij ontwikkeling epilepsie

Prof. dr. E.M.A. (Eleonora) Aronica – Amsterdam UMC-AMC

Dr. D. (Dirk) Schubert – Radboudumc

Epilepsie is een veel voorkomende neurologische aandoening. Het behandelen van genetische epilepsie aan het begin van de kinderjaren is een uitdaging. Om de onderliggende mechanismen van ontwikkelingsepilepsie op te helderen, brengen we onderzoekers samen met expertise in epilepsie, neuropathologie en neurofysiologie. We zullen nieuwe sequentietechnologieën combineren met stamcelgebaseerde modelsystemen.

Nieuwe energie voor genetische hartspierziekte

Prof. dr. ir. J.P.W.M. (Jeroen) Bakkers – Hubrecht Instituut

Prof. dr. F.W. (Folkert) Asselbergs en dr. M. (Magdalena) Harakalova – UMC Utrecht

Dr.F.M. (Frédéric) Vaz – Amsterdam UMC

Hartspierziekten zijn levensbedreigend en kunnen veroorzaakt worden door genetische factoren zoals de PLN mutatie. Hier zal onderzocht worden hoe de PLN mutatie de energie voorziening van het hart aantast door gebruikt te maken van nieuwe modellen. De resultaten zullen bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe behandel strategieën.

Verstoorde eiwitcomplexen op het kankerceloppervlak leiden tot verminderde therapierespons

Prof. dr. A.B. (Annemiek) van Spriel – Radboudumc

Prof. dr. P. (Piet) Gros – Universiteit Utrecht

Eiwitcomplexen op het celoppervlak kunnen kankercellen helpen om sneller te groeien. De onderzoekers bestuderen de structuur en organisatie van eiwitcomplexen op het kankerceloppervlak, omdat hierin mogelijk de sleutel ligt om kankercellen gevoeliger te maken voor antistoftherapie.

Klaar voor nieuwe T: tumor afweer met weefsel T cellen

Prof. dr. T. (Thorbald) van Hall – Leids Universitair Medisch Centrum

Dr.K.P.J.M. (Klaas) van Gisbergen – Amsterdam UMC

Kanker bestaat uit meer dan tumor cellen maar zijn ook doortrokken van normale cellen van het lichaam, zoals afweer cellen. Immuuntherapie activeert afweer cellen die vervolgens zorgen voor remming van de tumorgroei. In dit project gaan we de rol van nieuwe afweer cellen onderzoeken: weefsel T cellen.

Omgaan met onzekerheid bij genderincongruentie en differences in sex development (DSD)

Dr.C.M. (Chris) Verhaak en dr.A.J.M. (Anke) Oerlemans – Radboudumc

Dr.W.J.P. (Wyke) Stommel – Radboud Universiteit

Dr.M.A. (Marij) Hillen – Amsterdam UMC-AMC

Dr.A.L.C. (Annelou) de Vries – Amsterdam UMC-VUmc

In de zorg voor transgender en intersekse kinderen speelt onzekerheid een grote rol. Deze onzekerheid hangt samen met medische, psychologische, ethische én communicatieve aspecten. Het doel van dit project is om onzekerheid te begrijpen en kinderen, ouders en zorgprofessionals te helpen bij het herkennen, bespreken en omgaan met onzekerheid.

Hoornvliesregeneratie gebaseerd op karakterisering van moleculaire celidentiteit

Dr. H. (Jo Huiqing) Zhou – Radboud Universiteit

Dr. M. (Mor) Dickman en dr. V.L.S. (Vanessa) LaPointe – Universiteit Maastricht

De huidige behandeling van hoornvliesbeschadiging is afhankelijk van stamcellen uit het onbeschadigde oog van de patiënt. Er is geen behandeling beschikbaar voor patiënten met twee beschadigde ogen. Wetenschappers zullen een nieuwe technologie ontwikkelen waarbij huid- en mondcellen van de patiënt ingezet kunnen worden als hoornvliesstamcellen om het zicht te herstellen.

Gluren door de celwand van de tuberculose bacterie

Prof. dr. W. (Wilbert) Bitter – Amsterdam UMC-VUmc

Prof. dr. D.J. (Dirk) Slotboom – Rijksuniversiteit Groningen

De tuberculose bacterie is opmerkelijk resistent tegen antibiotica vanwege zijn versterkte celwand. Wij gaan ontrafelen hoe deze celwand werkt om de verdediging in stand te houden en tegelijkertijd essentiële voedingsstoffen te transporteren. Deze kennis gaan we gebruiken om nieuwe antibiotica te ontwikkelen.

Op zoek naar de oorsprong van ons autonome zenuwstelsel

Prof. dr. A. (Andries) Kalsbeek – Amsterdam UMC

Prof. O.C. (Onno) Meijer en dr. A. (Ahmed) Mahfouz – Leids Universitair Medisch Centrum,

Dr. C.X. (Chun-Xia) Yi – Amsterdam UMC

Prof. dr. E. (Eric) Fliers – Amsterdam UMC

De hypothalamus is een hersengebiedje onderin het brein, dat via hormonen en het autonome zenuwstelsel onze fysiologie reguleert. De zenuwcellen die hormoonafgifte aansturen zijn reeds lang bekend. De onderzoekers gaan met de nieuwste microscopen en moleculaire technieken voor het eerst de zenuwcellen die het autonome zenuwstelsel aansturen, opspeuren en karakteriseren.

Lang Leve de familie: genen en gedrag als de biologische basis voor een lang en gezond leven

Prof. dr. P.E. (Eline) Slagboom – Leids Universitair Medisch Centrum

Prof. dr. D.I. (Dorret) Boomsma – Vrije Universiteit

Prof. dr. ir. W.M.M. (Monique) Verschuren – RIVM

Dr. M. (Marian) Beekman – Leids Universitair Medisch Centrum

De levensverwachting stijgt wereldwijd, de winst in gezonde levensjaren blijft daarbij achter. Langlevende families opgespoord in Nederlandse databanken verouderen vaak tot op hoge leeftijd vrij van ziekte. In dit project doorgronden wij de samenhang tussen sociale, gedrags-gerelateerde en genetische mechanismen die bescherming bieden tegen chronische ouderdomsziekten en gezonde veroudering stimuleren.

Uitzaaiingen van kwaadaardige kankercellen tegengaan en deze weer therapiegevoelig maken

Prof. dr. ir. P. (Peter) ten Dijke – Leids Universitair Medisch Centrum

Dr. P.E. (Pouyan) Boukany – TU Delft

Prof. dr. J.W.M. (John) Martens en prof. dr. S. (Stefan) Sleijfer – Erasmus MC Kanker Instituut

De meeste kankerpatiënten gaat dood aan kwaadaardige uitzaaiingen, of doordat de patiënten ongevoelig zijn geworden voor chemotherapie. In dit project streven we ernaar om bestaande medicijnen een herbestemming te geven in dat deze selectief het gedrag van agressieve kankercellen veranderd naar nietinvasieve en therapiegevoelige kankercellen of in goedaardige vetcellen.

In de kou!

Prof. dr. P. (Patrick) Schrauwen – Universiteit Maastricht

Dr. E. (Eric) Kalkhoven – UMC Utrecht

Dr. J. (Joris) Hoeks – Universiteit Maastricht

Prof. dr. S. (Sander) Kersten – Wageningen Universiteit en Research Center

Bij type 2 diabetes nemen spieren minder suiker op. Hierdoor ontstaat een verhoogde bloedsuikerspiegel. Rillen is een specifieke spiercontractie in reactie op koude, die erg afhankelijk is van glucose als brandstof. Dit onderzoek bekijkt of rillen de suikeropname in diabetes patiënten kan verhogen en de bloedsuikerregulatie kan verbeteren.

Dynamische symptoomnetwerken – een nieuw paradigma ter verbetering van diagnose, prognose en behandeling van multimorbiditeit

Prof. dr. M.G.M. (Marcel) Olde Rikkert en dr. G.M.E.E. (Geeske) Peeters – Radboudumc

Prof. T.M. (Thomas) Gill – Yale School of Medicine

Prof. dr. C.L.H. (Claudi) Bockting en dr. R. (Rick) Quax – Universiteit van Amsterdam

De onderzoekers ontwikkelen een nieuwe theorie om de diagnose en behandeling van ouderen met complexe gezondheidsproblemen te verbeteren. Symptomen van ziektes overlappen en beïnvloeden elkaar. De inzichten verkregen vanuit deze theorie kunnen artsen informeren over de optimale behandelstrategie bij mensen met meerdere ziektes tegelijk.

Het opknappen van de energiefabriekjes van de cel voor beter weefselherstel bij COPD: de spieren in actie

Prof. dr. I.H. (Irene) Heijink – UMC Groningen

Dr. R.C.J. (Ramon) Langen en dr. H.R. (Harry) Gosker – Universiteit Maastricht

Prof. dr. E.M.J. (Sabeth) Verpoorte – Rijksuniversiteit Groningen

COPD is een ernstige ziekte waarbij de longen en vaak ook spieren beschadigd raken. Wij onderzoeken een vernieuwend concept waarbij verstoorde wisselwerking tussen spier en long leidt tot defecten in de energiefabriekjes van de cel en verstoord weefselherstel. Door deze defecten te repareren beogen we long- en spierfunctie te herstellen.

Autisme doorzien

Dr. R.A. (Raymond) Poot – Erasmus MC

Prof. dr. B. (Bas) Van Steensel – Nederlands Kanker Instituut

Dr. H.H.H. (Hieab) Adams en Dr. R.A. (Raymond) Poot – Erasmus MC

Het risico op het ontstaan van mentale stoornissen zoals autisme en schizofrenie is bepaald door je DNA. De onderzoekers passen een nieuwe methode toe om beter in het DNA te kunnen lezen of iemand vatbaar is en beter te begrijpen wat er misgaat in de hersenontwikkeling van patiënten.

Stress in insuline-producerende cellen in levende lijve onderzocht

Dr. B.N.G.G. (Ben) Giepmans – UMC Groningen

Dr. E.C.M.C. (Elizabeth) Carroll – TU Delft

Dr. A. (Arnaud) Zaldumbide – Leids Universitair Medisch Centrum

In Type 1 diabetes worden de eilandjes van Langerhans vernietigd, waarom is niet bekend. Met een speciale kleurenmicroscoop bestudeert het team in levende vissenlarfjes of deze eilandjes, omringt door alvleeskliersappen producerende cellen, in de stress raken van hun buren. Dit kan de eerste stap zijn die de uiteindelijk vernietiging verklaart.

De bicarbonaat scherm – een beschermend mechanisme niet alleen voor lever en galwegen, maar ook andere organen van de mens

Prof. dr. U.H.W. (Ulrich) Beuers – Amsterdam UMC

Prof. dr. A.J. (Ton) Rabelink – Leids Universitair Medisch Centrum

Patiënten met immuun-gemedieerde cholestatische en genetische leverziekten lijden niet alleen aan gevolgen van leverinsufficiëntie, maar ook lever-onafhankelijke klachten. Wij hebben bicarbonaatuitscheiding als beschermingsmechanisme voor lever en galwegen beschreven. We willen de ‘bicarbonaatscherm’ multidisciplinair verder karakteriseren en therapeutisch manipuleren in lever, galwegen en andere organen die bij deze patiënten klachten veroorzaken.

Meer informatie

Lees meer Foto: Pexels

Reageer