In programma Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving onderzoeken elf projecten de effectiviteit van onder meer een integrale aanpak, groen in de wijk, burgerparticipatie, voeding en positieve gezondheid. Wat zijn de resultaten tot nu toe? En wat zijn hun tips en lessons learned?

Dat de directe sociale en fysieke leefomgeving en de voorzieningen daarin van grote invloed zijn op gezondheid wijzen vele studies uit. Ook factoren als opleiding en inkomen spelen een grote rol. Voor het bevorderen van gezondheid kunnen lokale partners aan vele knoppen draaien om ook de meest kwetsbaren te bereiken.

Hoe kun je die omgeving bijvoorbeeld zo aanpassen dat je gezondheid van inwoners kan bevorderen en gezondheidsachterstanden kan verkleinen? Hoe kun je de doelgroep zelf bij je project betrekken? En wat is een effectieve integrale lokale aanpak?

De projecten

De sociaal makelaar: de verbinder tussen zorg, welzijn en wijkinitiatief (afgerond)

Veel sociaal (wijk)teams laten hun aanbod nog onvoldoende aansluiten op de initiatieven in de wijk, aldus onderzoek van Movisie. Gouda loste dit op met een nieuwe functie: de sociaal makelaar.

Binnen de drie sociale teams in Gouda zijn sociaal makelaars werkzaam. Zij verbinden vraag en aanbod in de wijk. Dat houdt in dat ze burgerinitiatieven ondersteunen en de behoeften van kwetsbare burgers afstemmen op het aanbod van zorg en welzijn in de wijken. De functie van sociaal makelaar is relatief nieuw en bleek in de praktijk waardevol.

Het project De sociaal makelaar: de link tussen zorg, welzijn en wijkinitiatief wilde met participatief actieonderzoek de sociaal makelaars ondersteunen in de verdere doorontwikkeling van hun functie. Ook is de inhoud en de toegevoegde waarde van deze nieuwe rol onderzocht. De functie van sociaal makelaar bleek ook prima geschikt voor andere gemeenten.

Food in motion

Veel mensen willen gezonder eten, maar vallen toch steeds voor de verleiding van de ongezonde snack. Kun je ze helpen door op ‘snack hotspots’ gezonde alternatieve tussendoortjes aan te bieden?

De meeste mensen weten dat het belangrijk is om gezond te eten en willen dat ook graag doen. Maar ze worden in hun omgeving en onderweg voortdurend geconfronteerd met ongezonde snacks als patat, shoarma en stroopwafels, vooral mensen uit krachtwijken.

Project Food in Motion  wil onderzoeken of je mensen kan helpen gezonde keuzes te maken door gezonde en smakelijke snacks aan te bieden op díe plekken waar ze gewend zijn ongezond te snacken (nudging). Door de stedelijke omgeving anders in te richten en het gezonde alternatief toegankelijker te maken, hopen ze dat gezond snacken een vanzelfsprekend onderdeel wordt van een gezonde leefstijl.

Digitaal wijkplatform voor kwetsbare ouderen: haalbaarheid en impact (afgerond)

Kan een digitaal wijkportaal ouderen ondersteunen om zelfredzaam en actief te blijven in hun eigen leefomgeving? De potentie is groot, maar er valt nog veel te leren en er zijn nog veel hobbels te beslechten.

Technologie kan ouderen helpen om langer zelfstandig en actief thuis te wonen. Via een digitaal wijkplatform kunnen ouderen bijvoorbeeld informatie over buurtactiviteiten vinden, elkaar hulp vragen en bieden en nieuwe activiteiten voorstellen, zoals samen wandelen. Maar dat is ook een spannende uitdaging omdat niet alle ouderen vertrouwd zijn met internet en computers.

Binnen project Digitaal wijkplatform voor kwetsbare ouderen: haalbaarheid en impact is in 2017 samen met ouderen- en buurtorganisaties een digitaal wijkplatform ingericht voor ouderen (65-85 jaar) en hun naasten. Hoe ervaren ze zo’n platform? De respons op het platform was helaas zo laag dat gefundeerd onderzoek naar gebruik en effecten niet mogelijk was. Hierop is de onderzoeksvraag bijgesteld: waarom was de betrokkenheid van ouderen zo laag?

Groen in de wijk (afgerond)

Groen in de wijk draagt bij aan een betere gezondheid. Maar hoe moet dat groen er dan uitzien? En welke functie moet het hebben. Bewoners blijken prima zelf te weten welk groen ze goed doet.

Mensen met een lage sociaaleconomische status (SES) wonen vaak in wijken met factoren die negatief uitwerken op de gezondheid, zoals een nabijgelegen drukke snelweg, frequent overkomend vliegverkeer en weinig groen. Studies laten zien dat de aanwezigheid van een aantrekkelijke, groene omgeving kan bijdragen aan een betere gezondheid.

 

In project Groen in de Wijk zijn de wensen en behoeften van bewoners uit buurten met een lage SES onderzocht en vergeleken met die van bewoners uit hoge SES-wijken en professionals. Hoe en waar moet de gemeente groen toepassen om gezondheidsverschillen tussen bewoners van lage en hoge SES-wijken te verkleinen?

Positieve Gezondheid de wijk in! – Venserpolder Groeit & Leeft (afgerond)

Een integrale wijkaanpak op basis van positieve gezondheid zorgde dat bewoners van Venserpolder in beweging kwamen en een verbinding tussen professionals en bewoners tot stand kwam.

Amsterdam Zuidoost is een stadsdeel met een multi-etnische bevolking, lage sociaal economische status (ses) en veel gezondheids- en gedragsproblemen. Gezondheidsinterventies leverden weinig resultaat op, mogelijk door onvoldoende samenwerking en focus.

Project Positieve Gezondheid de wijk in! – Venserpolder Groeit en Leeft wilde onderzoeken of een integrale wijkaanpak op basis van positieve gezondheid wél succes zou hebben. Doel: het versterken van regie over de eigen gezondheid door bewoners meteen bij het project te betrekken.

Blauwe zorg in wijk

Blauwe zorg is niet minder, maar ánders ingerichte zorg in de wijk met de echte vraag van bewoners als uitgangspunt tegen lagere kosten. De aanpak wordt getest in vier lage SES-wijken in Maastricht.

Blauwe Zorg is een van de negen proeftuinen van het ministerie van VWS gericht op het realiseren van betere zorg tegen lagere kosten. De hoofddoelstelling van de proeftuinen is zorg te optimaliseren volgens het Triple Aim principe van Berwick e.a.: een betere ervaren gezondheid van de patiënt, betere kwaliteit van zorg bij lagere of gelijke zorgkosten.

Binnen de proeftuin Blauwe Zorg, wordt een pilot uitgevoerd in vier Maastrichtse buurten met een lage sociaaleconomische status ‘Blauwe zorg in de wijk’. In de pilot Blauwe zorg in de wijk is het gedachtegoed van ‘Positieve Gezondheid’ leidend.

Community Wise

Hoe kan de interventie Community Wise bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden van bewoners met een lage SES in provincie Groningen? Een onderzoek met als doel ontwikkeling en evaluatie.

Community Wise is een straat- en buurtprogramma van twaalf weken gericht op het stimuleren van positieve gezondheid van wijkbewoners met een lage SES van 40 jaar en ouder. Focus ligt op verbeteren van fysieke vitaliteit, veerkracht en sociale vitaliteit door bewegen en zelfmanagementvaardigheden in een groep. De aanpak is gebaseerd op bestaande interventies zoals GRIP&GLANS en Sociaal Vitaal.

Project Community Wise: Stimulating, physical vitality, resilience and social vitality as components of positive health of inhabitants of neighbourhoods with low social economic status heeft als doel de interventie Community Wise te ontwikkelen en de effectiviteit ervan te onderzoeken.

Zorg-sportinitiatieven in de wijk

Integrale lokale zorg-sportinitiatieven onder de loep: wat is de impact op deelnemers? Wat zijn de werkzame elementen in praktijk en beleid? En hoe wordt een initiatief ook organisatorisch en financieel een succes?

Lokaal integraal beleid en praktijk is nodig om gezondheidsverschillen in de wijk aan te pakken en burgerparticipatie te bevorderen. Veenendaal en Arnhem hebben een integrale aanpak. Onderdeel hiervan zijn zorg-sportinitiatieven waarin bewoners van wijken met gezondheidsachterstanden begeleid worden in het gaan bewegen en blijven bewegen.

Het project Zorg-sportinitiatieven in de wijk onderzoekt de impact van zorg-sportinitiatieven op de gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van sociaal kwetsbare deelnemers. Ook willen de onderzoekers weten wat de werkzame elementen zijn van dit soort initiatieven en inzicht krijgen in hoe je deze initiatieven het beste implementeert, financiert en evalueert.

Gezondheid “publiek maken”

In kwetsbare buurten is de sociale dynamiek van grote invloed op veerkracht en gezondheid van de bewoners. Hoe kunnen bewoners daar zelf samen met gemeente en professionals de regie in nemen?

Verbetering van gezondheid en veerkracht in lage-inkomenswijken komen alleen tot stand als bewoners zelf de regie over hun leven kunnen voeren en zich met anderen eigenaar van hun wijk kunnen voelen. De dynamiek in de sociale omgeving speelt daarin een belangrijke rol. Samenwerking tussen burgers, gemeente en professionals is cruciaal om een wijk te versterken.

Project Gezondheid “publiek maken” wil inzicht krijgen in de dynamiek van burgerparticipatie, sociale veerkracht en positieve gezondheid. Hoe kunnen burgers zelf gezondheid en sociale veerkracht in hun buurt bevorderen, hoe kunnen ze samenwerken met gemeente en professionals en hoe kunnen de schotten tussen instanties worden doorbroken?

SuperFIT (Healthy families in a healthy system)

Hoe kun je voorkomen dat peuters overgewicht krijgen en een gezonde leefstijl ontwikkelen? SuperFIT wil het spelenderwijs doen via de peuteropvang en door coaching van de ouders.

Kinderen in wijken met inwoners met een gemiddeld lagere sociaaleconomische status (SES) hebben vaak een grotere kans op overgewicht en vertonen ongezonder gedrag dan kinderen uit andere wijken. Deze verschillen zijn al op zeer jonge leeftijd zichtbaar. Momenteel is er echter weinig aandacht voor het voorkómen van overgewicht bij peuters uit lage SES-wijken.

Het project Healthy families in a healthy system onderzoekt het effect van de interventie-aanpak SuperFIT in twaalf peuteropvanglocaties in de gemeente Sittard-Geleen. Peuters, ouders en pedagogisch medewerkers besteden spelenderwijs aandacht aan gezonde voeding, meer bewegen en het maken van gezonde keuzes, zowel thuis als bij het peutercentrum.

SUCCESS: burgerparticipatie-initiatieven in zes regio’s vergeleken

Hoe kun je inwoners succesvol betrekken bij initiatieven om (positieve) gezondheid in hun wijk of regio te verbeteren en gezondheidsverschillen te verkleinen? Doel is meer kennis en praktische handvatten voor beleid.

Om de zorg betaalbaar te houden, is het belangrijk om de gezondheid van de bevolking te verbeteren en de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hoge en lage opleiding te verkleinen. Voor succes is de betrokkenheid en input van inwoners zelf essentieel. Maar hoe kun je inwoners het beste betrekken?

Project SUCCESS (StUdying Conditions, output, and impact of Community engagement Strategies in Six Dutch regions) wil meer inzicht in hoe je inwoners succesvol kunt betrekken bij het plannen en implementeren van zorgbeleid, zorgverlening en het verbeteren van de (positieve) gezondheid in hun eigen wijk of regio. Ook wil het de zes betrokken regio’s praktische handvatten bieden voor succesvolle inwonerparticipatie.

Programma Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving

De projecten op deze pagina komen uit het programma ‘Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving’.

Een structurele, integrale wijk- of gebiedsgerichte aanpak is een uitstekend startpunt om de gezondheid van mensen te verbeteren. De gezondheid van burgers wordt immers beïnvloed door veel factoren waarop binnen allerlei lokale sectoren beleid wordt ontwikkeld. Andersom beïnvloedt de gezondheid van burgers (en dus ook het gezondheidsbeleid) het succes van beleid op allerlei andere terreinen, zoals arbeid, onderwijs, participatie en financiën.

Naast de (tussentijdse) resultaten op het gebied van ‘Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving’, lees je in deze publicatie ook over de sociaal economische gezondheidsverschillen, preventief gemeentebeleid en leefomgeving en gezondheid.

Preventieonderzoek naar gezonde wijk en omgeving

Preventieonderzoek zorgt voor kennis over de gezonde wijk en omgeving. En dat deze zijn weg vindt in de praktijk, zodat alle burgers er wat aan hebben. Dit doen we samen met onderzoekers, beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten en professionals en met burgers zelf.

Subsidieoproep ‘Gemeenten Samen Gezond’ nu open

Houdt u zich bezig met gezondheidsbevordering in een gemeente? Met de subsidieronde ‘Gemeenten Samen Gezond’ stimuleren we implementatietrajecten die beleid en uitvoering in de gemeenten versterken, gecombineerd met actieonderzoek. Dit gebeurt op basis van de behaalde kennisopbrengsten, waarover u leest in deze digitale publicatie. Deze (kennis)opbrengsten dienen als input en ter inspiratie voor de nu opengestelde subsidieoproep. Bekijk de publicatie om te zien hoe u gebruik kunt maken van de opbrengsten en waar u op kunt aansluiten.

Meer weten?

Lees meer Foto:

Reageer